آیا ممکن است کودک زبان دوم خود را پس از مدتی فراموش کند؟
کودکی را تصور کنید که مدتی انگلیسی را روان صحبت میکرد، اما بعد از چند ماه کمتر حرف میزند و بعضی واژهها را به یاد نمیآورد. در اینجا سوال پیش میآید که، آیا کودک زبان دوم خود را فراموش میکند؟
نه لزوماً. کاهش استفاده از زبان میتواند باعث ضعیف شدن بخشی از مهارتهای آن شود؛ پدیدهای که «فرسایش زبانی» نام دارد. ممکن است کودک هنوز زبان دوم را خوب بفهمد، اما در صحبت کردن مکث بیشتری داشته باشد یا فارسی را ترجیح دهد. در ادامه بررسی میکنیم چرا این اتفاق رخ میدهد و آیا مهارت بازیابی زبان دوم امکان پذیر است؟
آیا کودک واقعاً زبان دوم خود را فراموش میکند؟
وقتی کودک مدتی از زبان دوم استفاده نمیکند، ممکن است در پیدا کردن واژهها، ساختن جمله یا صحبت روان با آن زبان ضعیفتر شود. این وضعیت در پژوهشها بیشتر با عنوان فرسایش زبانی شناخته میشود و لزوماً به معنی پاک شدن زبان از حافظه نیست.
برای مثال: ممکن است کودک انگلیسی را همچنان بفهمد، اما هنگام صحبت کردن مکث کند یا برای پاسخ دادن فارسی را انتخاب کند. کاهش استفاده از یک زبان میتواند بر تولید آن اثر بگذارد، در حالی که بخشی از توانایی درک زبان باقی بماند.
بنابراین پاسخ دقیق به سؤال آیا کودک زبان دوم خود را فراموش میکند این است: ممکن است بخشی از مهارت زبانی کاهش پیدا کند، اما میزان این کاهش به عواملی مانند مدت و کیفیت تماس با زبان، میزان استفاده و زبان غالب محیط بستگی دارد.
برای مطالعه بیشتر درباره نقش تجربه زبانی در فرسایش زبان، میتوانید به مقاله پژوهشی تأثیر سن یادگیری و تجربه زبانی بر فرسایش زبان در کودکان دوزبانه مراجعه کنید.
چرا زبان دوم کودک دوزبانه ضعیف میشود؟
وقتی تماس کودک با زبان دوم کمتر شود، استفاده از آن نیز بهتدریج دشوارتر میشود. در نتیجه ممکن است کودک بعضی واژهها را دیرتر به یاد بیاورد یا هنگام صحبت کردن مکث بیشتری داشته باشد. مهمترین عوامل ضعیف شدن زبان دوم کودک دوزبانه عبارتاند از:
• کاهش شنیدن و صحبت کردن به زبان دوم
• غالب شدن فارسی در خانه، مدرسه و جمع دوستان
• نداشتن فرصت کافی برای مکالمه و تعامل واقعی
• تغییر محیط زندگی یا مدرسه
• محدود شدن زبان دوم به کلاس و تمرینهای آموزشی
بنابراین، برای حفظ زبان دوم کودک فقط یادگیری اولیه کافی نیست و ادامه تماس با زبان نیز اهمیت دارد. کیفیت تعامل و فرصت استفاده واقعی از زبان، در کنار میزان تماس، میتواند به حفظ مهارت کودک کمک کند.
کاهش استفاده از زبان میتواند باعث ضعیف شدن بخشی از مهارتهای آن شود؛ پدیدهای که «فرسایش زبانی» نام دارد. ممکن است کودک هنوز زبان دوم را خوب بفهمد، اما در صحبت کردن مکث بیشتری داشته باشد یا فارسی را ترجیح دهد. در ادامه بررسی میکنیم چرا این اتفاق رخ میدهد و آیا مهارت زبان دوم دوباره قابل بازیابی است.
آیا یادگیری زبان دوم قبل از ۶ سالگی باعث میشود کودک هرگز آن را فراموش نکند؟
یادگیری زبان دوم در سالهای ابتدایی زندگی میتواند مزیتهایی داشته باشد، اما یادگیری زبان دوم زیر ۶ سال بهتنهایی تضمین نمیکند که کودک آن را هرگز فراموش نکند. اگر کودک بعدها تماس خود را با زبان کاهش دهد، ممکن است بخشی از مهارتهایش دچار فرسایش شود.
بنابراین، سن شروع یادگیری زبان دوم تنها یکی از عوامل مؤثر است. تداوم تماس، کیفیت ورودی زبانی و فرصت استفاده از زبان دوم نیز برای حفظ مهارت اهمیت دارند. به همین دلیل نمیتوان گفت هر کودکی که پیش از ۶ سالگی زبان دوم را یاد گرفته، بدون استفاده از آن برای همیشه همان سطح از تسلط را حفظ خواهد کرد.
زبان فعال و زبان غیرفعال چیست؟
گاهی کودک زبان دوم را کاملاً از دست نداده، اما دیگر مثل گذشته نمیتواند بهراحتی از آن استفاده کند. در این حالت، ممکن است دانش زبان غیرفعال باقی مانده باشد؛ یعنی کودک بسیاری از واژهها و جملهها را میفهمد، اما برای صحبت کردن به زمان بیشتری نیاز دارد.
- زبان فعال: زبانی که کودک مرتب برای صحبت و ارتباط از آن استفاده میکند.
- دانش زبانی غیرفعال: زبانی که کودک بخشهایی از آن را میفهمد، اما کمتر میتواند بهراحتی تولید کند.
برای مثال، کودک ممکن است جملهای انگلیسی را بفهمد، اما برای پاسخ دادن فارسی را انتخاب کند. این وضعیت لزوماً به معنی فراموشی زبان دوم در کودکان نیست و میتواند نتیجه کاهش استفاده از آن باشد.
از کجا بفهمیم زبان دوم کودک ضعیف شده است؟
کاهش استفاده از زبان دوم معمولاً با تغییراتی در صحبت کردن کودک دیده میشود. این نشانهها بهتنهایی به معنی اختلال زبانی نیستند و ممکن است فقط نشاندهنده کاهش تمرین و تماس با زبان باشند.
نشانههای رایج عبارتاند از:
- مکث بیشتر برای پیدا کردن کلمات
- استفاده از جملههای کوتاهتر و سادهتر
- پاسخ دادن به زبان فارسی، با وجود فهم زبان دوم
- اشتباه بیشتر در واژهها یا ساختارهای زبانی
- کاهش تمایل به صحبت کردن به زبان دوم
این نشانهها بهتنهایی به معنی اختلال زبانی نیستند؛ برای آشنایی بیشتر با تفاوت میان روند طبیعی دوزبانگی و تأخیر گفتاری، میتوانید تأخیر گفتاری در کودک دوزبانه را هم بررسی کنید.
بنابراین، اگر کودک زبان دوم را میفهمد اما کمتر صحبت میکند، بهتر است ابتدا میزان تماس و فرصتهای استفاده از آن بررسی شود، نه اینکه فوراً آن را فراموشی زبان دوم در کودکان بدانیم.
آیا زبان دوم کودک دوباره قابل بازیابی است؟
بله، در بسیاری از موارد افزایش دوباره تماس با زبان دوم میتواند به بازیابی بخشی از مهارتهای زبانی کمک کند. کودکی که مدتی کمتر انگلیسی شنیده یا صحبت کرده است، ممکن است با قرار گرفتن دوباره در محیط مناسب، واژهها و ساختارهایی را که قبلاً آموخته بود آسانتر به یاد بیاورد.
البته میزان و سرعت این بازگشت در همه کودکان یکسان نیست و نمیتوان بازگشت کامل زبان دوم را تضمین کرد. عواملی مانند سن کودک، سطح مهارت قبلی، مدت دوری از زبان و میزان تماس جدید با آن اهمیت دارند.
پس اگر کودک مدتی زبان دوم را کمتر استفاده کرده است، نباید تصور کنیم همه آموختههای او از بین رفتهاند. مهمتر از شروع دوباره از صفر، فراهم کردن تماس منظم و معنادار با زبان است.
چگونه از ضعیف شدن زبان دوم کودک جلوگیری کنیم؟
وقتی کودک با کمک کارتونها در حال یادگیری زبان دوم است، تداوم تماس با زبان اهمیت زیادی دارد. برای اینکه کودک بهمرور از زبان انگلیسی فاصله نگیرد، بهتر است این زبان همچنان به شکل منظم و طبیعی در محیط زندگی او حضور داشته باشد.
پخش روزانه و مستمر کارتونهای انگلیسی
مهمترین راهکار، ادامه دادن پخش کارتونهای انگلیسی بهصورت روزانه و متناسب با سن کودک است. بهتر است این تماس با زبان به شکل منظم ادامه داشته باشد و برای مدتهای طولانی قطع نشود. انتخاب محتوای مناسب سن کودک نیز کمک میکند ارتباط او با زبان انگلیسی حفظ شود.
تهیه کتابها و وسایل انگلیسی
داشتن کتابهای انگلیسی متناسب با سن کودک، حتی بدون اینکه والدین آنها را برای او بخوانند، میتواند مفید باشد. قرار گرفتن کلمات و جملههای انگلیسی در معرض دید کودک باعث میشود زبان دوم همچنان بخشی از محیط روزمره او باقی بماند و کمتر از فضای انگلیسی فاصله بگیرد.
شرکت در کلاس زبان در سنین بالاتر
برای کودکانی که به سن بالاتر از ۸ سال رسیدهاند، شرکت در یک کلاس زبان مناسب میتواند در کنار تماشای کارتونهای انگلیسی به حفظ و تقویت زبان دوم کمک کند. در این سن، کلاس میتواند فرصت بیشتری برای ادامه مسیر یادگیری و جلوگیری از افت مهارتهای زبانی فراهم کند.
ارتباط با کودکانی که به همین روش دوزبانه شدهاند
ارتباط کودک با سایر بچههایی که آنها نیز از طریق تماشای محتوای انگلیسی و کارتون به زبان دوم مسلط شدهاند، میتواند تماس او با انگلیسی را بیشتر کند. قرار گرفتن در جمع کودکانی که زبان انگلیسی برایشان آشناست، به حفظ علاقه و استمرار ارتباط با این زبان کمک میکند.
در مجموع، برای کودکی که با روش پرورش دوزبانه از طریق کارتون در حال یادگیری زبان دوم است، تداوم و استمرار مهمتر از فعالیتهای مقطعی است. قطع طولانیمدت کارتونهای انگلیسی و فاصله گرفتن از محتوای این زبان میتواند باعث کاهش تماس کودک با زبان دوم شود؛ بنابراین بهتر است انگلیسی همچنان به شکل منظم و متناسب با سن کودک در محیط او حضور داشته باشد.
هدف این نیست که کودک را مجبور به صحبت کردن کنیم؛ بلکه باید موقعیتهای طبیعی برای استفاده از زبان دوم را در اختیارش قرار دهیم.
اگر کودک دیگر به زبان دوم پاسخ ندهد، چه کنیم؟
پاسخ ندادن کودک به زبان دوم لزوماً به معنی فراموش کردن آن نیست. کودکان دوزبانه ممکن است در یک دوره، به دلیل غالب بودن یکی از زبانها در محیط زندگیشان، هنگام صحبت کردن بیشتر از زبان غالب خود استفاده کنند؛ در حالی که همچنان بخش قابلتوجهی از زبان دوم را میفهمند. پژوهشها نیز نشان میدهند که میزان تسلط و استفاده از دو زبان در کودکان دوزبانه همیشه یکسان نیست و میتواند تحت تأثیر میزان تماس و کاربرد هر زبان قرار بگیرد.
بنابراین، صرف اینکه کودک به انگلیسی پاسخ نمیدهد، بهتنهایی نمیتواند نشاندهنده از بین رفتن زبان دوم باشد. برای ارزیابی وضعیت کودک، بهتر است میزان درک او از انگلیسی، آشناییاش با کلمات و جملهها و میزان استفاده کلی او از این زبان در طول زمان در نظر گرفته شود.
مهمترین نکته این است که والدین این تغییر را با اجبار یا سرزنش پاسخ ندهند. کاهش استفاده از زبان دوم میتواند نشانه تغییر در زبان غالب کودک باشد و لازم است در کنار میزان تماس او با هر دو زبان بررسی شود.
نتیجهگیری: آنچه درباره فراموشی زبان دوم کودک دوزبانه باید بدانید
در این مطلب آموختیم که آیا کودک زبان دوم خود را فراموش میکند یا نه، پاسخ سادهای ندارد. کاهش استفاده از زبان میتواند باعث کاهش برخی مهارتها و بروز نوعی فراموشی زبان دوم در کودکان شود، اما این وضعیت لزوماً به معنی از بین رفتن کامل آموختههای کودک نیست. ممکن است کودک همچنان بخش زیادی از زبان دوم را درک کند، اما در استفاده و تولید آن ضعیفتر شود.
برای زبان دوم کودک دوزبانه، میزان تماس با زبان، سن، زبان غالب محیط و استمرار استفاده از آن اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، حفظ ارتباط کودک با زبان انگلیسی در طول زمان میتواند از کاهش مهارتها جلوگیری کند و در صورت افت، زمینه بازیابی زبان دوم را نیز فراهم کند.
در کودکانی که با روش پرورش دوزبانه از طریق کارتون زبان انگلیسی را یاد میگیرند، مهمترین نکته قطع نشدن این ارتباط است. ادامه تماشای محتوای انگلیسی متناسب با سن کودک و قرار گرفتن زبان در محیط او میتواند به حفظ زبان دوم کودک کمک کند. بنابراین، کاهش موقت استفاده از انگلیسی را نباید فوراً به معنی فراموشی زبان دوم دانست؛ بلکه بهتر است روند کلی درک و استفاده کودک از زبان در طول زمان مورد توجه قرار گیرد.
0 دیدگاه