بعضی از والدین نگراناند که کودک دوزبانهشان دیرتر از بقیه شروع به حرف زدن کند. مثلاً کودک هم فارسی میشنود و هم انگلیسی، اما هنوز کلمات زیادی نمیگوید یا بیشتر از یک زبان استفاده میکند.
اینجا یک سؤال مهم پیش میآید: آیا دوزبانگی باعث دیر حرف زدن کودک میشود؟
پاسخ کوتاه این است: خیر، دوزبانگی بهخودیخود باعث تأخیر گفتاری کودک دو زبانه نمیشود کودک میتواند همزمان دو زبان را یاد بگیرد و مهارتهای زبانی خود را به شکل طبیعی رشد دهد. با این حال، باورهای اشتباه درباره دوزبانه شدن کودکان میتواند باعث شود والدین بعضی رفتارهای طبیعی را نشانه تأخیر بدانند.
اما از کجا بفهمیم تفاوت حرف زدن کودک دوزبانه طبیعی است یا واقعاً به بررسی نیاز دارد؟ در این مطلب به زبان ساده توضیح میدهیم که دوزبانگی چه اثری بر رشد زبان کودک دارد، کودک دوزبانه در سنین مختلف چه مهارتهایی دارد و چه زمانی باید برای بررسی تأخیر گفتاری به متخصص مراجعه کرد.
آیا دوزبانگی باعث تأخیر گفتاری در کودکان میشود؟
خیر، دوزبانگی بهخودیخود باعث تأخیر گفتاری یا تأخیر زبانی در کودکان نمیشود؛ کودک میتواند همزمان دو زبان را یاد بگیرد و مهارتهای زبانی خود را به شکل طبیعی رشد دهد.
با این حال، رشد کودک دوزبانه ممکن است با کودک تکزبانه متفاوت به نظر برسد. برای مثال، کودک ممکن است:
- در یکی از دو زبان کلمات بیشتری بداند.
- بعضی کلمات را فقط به فارسی یا فقط به انگلیسی بگوید.
- گاهی فارسی و انگلیسی را با هم ترکیب کند.
- در یک زبان بهتر از زبان دیگر صحبت کند.
این تفاوتها بهتنهایی نشانه تأخیر گفتاری در کودکان دوزبانه نیستند.
برای ارزیابی رشد زبان کودک، باید:
- هر دو زبان
- میزان استفاده از آنها
- توانایی کودک در درک، بیان و برقراری ارتباط
در نظر گرفته شود. پس اگر کودک دوزبانه شما دیرتر از انتظار صحبت میکند، نباید فوراً دوزبانگی را علت تأخیر گفتاری او بدانیم. اما چرا ممکن است گاهی تصور کنیم کودکان دوزبانه دیرتر شروع به صحبت میکنند؟ از طرف دیگر، چه زمانی این تفاوت میتواند نشانهای از یک مشکل گفتاری باشد و نیاز به بررسی تخصصی داشته باشد؟
برای تأیید این موضوع، میتوانید توضیحات NIDCD درباره اختلال زبان رشدی و دوزبانگی را نیز مطالعه کنید. این منبع تخصصی تأکید میکند که یادگیری همزمان چند زبان باعث ایجاد اختلال زبان رشدی نمیشود.
چرا ممکن است فکر کنیم کودک دوزبانه دیر حرف میزند؟
یکی از دلایل این تصور، تفاوتی است که در رشد دو زبان کودک دیده میشود. کودک دوزبانه معمولاً به یک اندازه با هر دو زبان در ارتباط نیست؛ ممکن است بیشتر روز را فارسی بشنود و فقط بخشی از زمان خود را با انگلیسی در تماس باشد. به همین دلیل، طبیعی است که در هر زبان واژگان و مهارت یکسانی نداشته باشد.
واژههای کودک بین دو زبان تقسیم میشوند
کودک دوزبانه همه کلمههایی را که یاد میگیرد، لزوماً در هر دو زبان بلد نیست. ممکن است یک کلمه را به فارسی بداند و کلمه دیگری را به انگلیسی یاد گرفته باشد. برای مثال: کودک ممکن است «آب» را به فارسی بگوید، اما برای «توپ» از کلمه استفاده کند.
به همین دلیل، اگر فقط واژههای کودک را در یک زبان بشماریم، ممکن است تصور کنیم دایره لغات کودک کم است یا دچار تأخیر گفتاری شده است. در حالی که بخشی از واژگان او در زبان دیگر قرار دارد.
برای بررسی رشد زبانی کودک دوزبانه بهتر است فقط تعداد کلمات یک زبان را ملاک قرار ندهیم. باید ببینیم کودک در مجموع چه واژههایی میداند، چقدر حرف دیگران را میفهمد و تا چه اندازه میتواند خواستهها و منظور خود را بیان کند.
نکته: قاطی کردن کلمات فارسی و انگلیسی هم در بسیاری از کودکان دوزبانه طبیعی است و بهتنهایی نشانه تأخیر زبانی یا سردرگمی کودک نیست.
میزان تماس کودک با هر زبان یکسان نیست
ممکن است یک کودک فارسی را بهتر از انگلیسی صحبت کند و کودک دیگری شرایط برعکسی داشته باشد. حتی زبان غالب کودک میتواند با تغییر محیط زندگی، مهدکودک یا میزان ارتباط با هر زبان تغییر کند.
بنابراین، تفاوت در مهارت دو زبان لزوماً به معنی تأخیر گفتاری نیست. آنچه اهمیت دارد، روند کلی رشد زبان و توانایی کودک برای فهمیدن، صحبت کردن و ارتباط برقرار کردن است.
تفاوت تأخیر گفتاری و تأخیر زبانی چیست؟
«گفتار» و «زبان» یک معنی ندارند. ممکن است کودکی کلمات را بداند و منظورش را خوب بیان کند، اما بعضی صداها را درست تلفظ نکند. در مقابل، ممکن است کودکی در یادگیری کلمات، فهمیدن جملهها یا ساختن عبارتها مشکل داشته باشد.
به زبان ساده:
- تأخیر گفتاری:بیشتر به نحوه صحبت کردن و تولید صداها مربوط میشود؛ مثلاً کودک بعضی کلمات را واضح ادا نمیکند.
- تأخیر زبانی:بیشتر به توانایی فهمیدن و استفاده از زبان مربوط است؛ مثلاً کودک واژههای کمی دارد، برای ساختن جمله مشکل دارد یا نمیتواند منظورش را بهخوبی بیان کند.
این تفاوت در کودکان دوزبانه اهمیت بیشتری دارد. چون ممکن است کودک در یکی از زبانها واژههای بیشتری بداند یا در زبان دیگر راحتتر صحبت کند. بنابراین، ضعیفتر بودن کودک در یک زبان بهتنهایی به معنی تأخیر زبانی یا تأخیر گفتاری نیست.برای ارزیابی دقیق رشد زبان کودک دوزبانه باید توانایی او در هر دو زبان و همچنین درک، بیان و برقراری ارتباط بررسی شود؛ نه اینکه فقط تعداد کلمات یا نحوه تلفظ او در یک زبان ملاک قرار بگیرد.لکنت هم یکی از موضوعاتی است که ممکن است والدین کودک دوزبانه درباره آن نگرانی داشته باشند. برای بررسی این موضوع، میتوانید مقاله دو زبانگی و لکنت | آیا دوزبانگی باعث لکنت کودکان می شود؟ را مطالعه کنید.
آیا قاطی کردن فارسی و انگلیسی نشانه تأخیر گفتاری است؟
نه لزوماً، ترکیب کردن فارسی و انگلیسی هنگام صحبت کردن در بسیاری از کودکان دوزبانه طبیعی است. کودک ممکن است در یک جمله از هر دو زبان استفاده کند؛ مثلاً بگوید: «مامان، آب میخوام، please یا ماشینم کجاست؟ car من»
کودک ممکن است یک کلمه را در یکی از زبانها راحتتر به یاد بیاورد و همان را در جمله استفاده کند. این رفتار بهتنهایی به معنی سردرگمی، تأخیر گفتاری یا تأخیر زبانی در کودک دوزبانه نیست.
آنچه اهمیت دارد، توانایی کلی کودک برای فهمیدن، یادگیری واژههای جدید، ساختن جمله و برقراری ارتباط است. اگر کودک بتواند منظور خود را منتقل کند و مهارتهای زبانی او بهمرور پیشرفت کند، ترکیب دو زبان بهتنهایی جای نگرانی ندارد.
پس لازم نیست هر بار که کودک فارسی و انگلیسی را با هم به کار میبرد؛ او را اصلاح کنیم یا از او بخواهیم فقط به یک زبان صحبت کند. بهتر است والد با همان زبان مورد نظر خود به صحبت ادامه دهد و الگوی درست جمله را به شکل طبیعی به کودک نشان دهد.
کودک دوزبانه در ۲ سالگی باید چه مهارتهایی داشته باشد؟
رشد زبان در کودکان دقیقاً با یک سرعت پیش نمیرود. در کودک دوزبانه هم علاوه بر سن، باید میزان ارتباط او با هر زبان را در نظر گرفت. بنابراین، نمیتوان فقط با شمردن کلمات فارسی یا انگلیسی درباره رشد گفتار کودک دوزبانه قضاوت کرد.
درک کردن صحبتهای ساده
کودک در این سن معمولاً باید بتواند بخشی از صحبتهای ساده و درخواستهای روزمره را درک کند. مثلاً وقتی از او میخواهید «توپ را بیاور» یا «کفشت را بردار»، تا حدی منظور شما را بفهمد.
در کودک دوزبانه، این توانایی ممکن است در دو زبان یکسان نباشد. ممکن است کودک بعضی دستورها را در فارسی بهتر و برخی عبارتها را در انگلیسی راحتتر متوجه شود.
استفاده از کلمات و عبارتهای کوتاه
کودک حدود دو ساله معمولاً از کلمات مختلف برای بیان خواستهها و نیازهایش استفاده میکند و بهتدریج شروع به ساختن عبارتهای کوتاه میکند. ممکن است بخشی از این کلمات و عبارتها به زبان اول و بخشی به زبان دوم باشند.
به همین دلیل، برای بررسی کودک دوزبانه در ۲ سالگی نباید فقط تعداد کلمات او در فارسی یا انگلیسی را جداگانه ملاک قرار داد. مهم است که مجموع توانایی زبانی کودک و روند پیشرفت او را در نظر بگیریم.
برقراری ارتباط با دیگران
زبان فقط حرف زدن نیست. کودک باید بتواند با کلمات، اشاره یا ترکیبی از این روشها خواستههای خود را بیان کند، توجه دیگران را جلب کند و در تعامل با والدین و اطرافیان مشارکت داشته باشد.
اگر کودک در هر دو زبان برای فهمیدن، بیان کردن یا برقراری ارتباط مشکل قابل توجهی دارد، بهتر است این موضوع با یک متخصص بررسی شود. دوزبانگی نباید دلیلی برای نادیده گرفتن نشانههای واقعی تأخیر زبانی باشد.
آیا میزان مواجهه با زبان دوم باعث تأخیر گفتاری میشود؟
میزان زمانی که کودک هر زبان را میشنود و استفاده میکند، روی مهارت او در همان زبان اثر دارد. البته این موضوع به معنی ایجاد تأخیر گفتاری نیست. سن شروع یادگیری زبان دوم و میزان تماس کودک با هر زبان نیز میتواند در روند یادگیری او نقش داشته باشد.
برای مثال: کودکی که بیشتر روز را فارسی میشنود، احتمالاً واژهها و جملههای بیشتری به فارسی بلد است. اگر این کودک فقط مدت کوتاهی در روز انگلیسی بشنود؛ طبیعی است که انگلیسی را در سطح پایینتری بداند.
اما این موضوع با تأخیر گفتاری فرق دارد. کمتر بودن تماس کودک با یک زبان به این معنی نیست که دوزبانگی باعث دیر حرف زدن او شده است.
بنابراین، هنگام بررسی رشد زبان کودک دوزبانه باید در نظر بگیریم:
- کودک هر زبان را چقدر میشنود؟
- با چه کسانی و در چه موقعیتهایی از هر زبان استفاده میکند؟
- در هر زبان چه چیزهایی را میفهمد و بیان میکند؟
- آیا مهارتهای زبانی او به مرور در حال پیشرفت است؟
به همین دلیل، نمیتوان برای همه کودکان دوزبانه یک زمان مشخص یا یک «ساعت استاندارد» برای یادگیری زبان دوم تعیین کرد.کیفیت و میزان تعامل زبانی کودک اهمیت بیشتری از یک عدد ثابت دارد.
در نتیجه، اگر کودک در انگلیسی نسبت به فارسی واژههای کمتری دارد، این تفاوت بهتنهایی نشانه تأخیر زبانی یا تأخیر گفتاری کودک دوزبانه نیست. باید توانایی کلی او و روند رشد هر دو زبان بررسی شود.
اگر کودک دیر حرف میزند، زبان دوم را قطع کنیم؟
معمولاً نه، صرف دوزبانه بودن کودک دلیل مناسبی برای حذف زبان دوم نیست. اگر کودک در گفتار یا زبان مشکل دارد، بهتر است ابتدا علت آن مشخص شود و فقط به دوزبانگی نسبت داده نشود.
حذف زبان دوم ممکن است حتی ارتباط کودک با یکی از والدین یا اعضای خانواده را دشوار کند؛ بهخصوص اگر آن زبان بخش مهمی از زندگی روزمره کودک باشد. کودک برای رشد زبان به تعامل و گفتوگوی باکیفیت نیاز دارد، نه صرفاً به یک زبان خاص!
بهتر است والدین به جای قطع زبان دوم، روی این موارد تمرکز کنند:
- با کودک زیاد و طبیعی صحبت کنند.
- هنگام بازی و فعالیتهای روزمره با او گفتوگو داشته باشند.
- یرایش کتاب بخوانند و درباره تصاویر و داستان صحبت کنند.
- کودک را مجبور به تکرار کلمات نکنند.
- به او فرصت بدهند تا خودش پاسخ دهد و منظورش را بیان کند.
اگر نگرانی درباره تأخیر گفتاری کودک دوزبانه وجود دارد، مراجعه به گفتاردرمانگر میتواند به مشخص شدن علت کمک کند. در صورت نیاز، متخصص باید وضعیت هر دو زبان کودک را در نظر بگیرد و مشخص کند که آیا واقعاً مشکلی در رشد زبان وجود دارد یا تفاوتهای کودک با همسنوسالانش طبیعی است.
خودِ انگلیسی دیدن یا شنیدن، باعث تأخیر گفتاری در کودکان دوزبانه نمیشود. اما تماشای زیاد و بدون تعامل صفحهنمایش میتواند زمانی را که کودک برای بازی، گفتوگو و ارتباط با والدین دارد کمتر کند؛ در حالی که این تعاملهای واقعی برای رشد زبان اهمیت زیادی دارند.
به همین دلیل، بهتر است کارتون انگلیسی را جایگزین صحبت کردن و بازی با کودک نکنیم. میتوان از محتوای مناسب سن کودک بهعنوان یکی از راههای آشنایی با زبان دوم استفاده کرد، اما در کنار آن فرصت کافی برای ارتباط واقعی هم وجود داشته باشد. والدین همچنین بهتر است با بایدها و نبایدهای تماشای کارتون برای کودک آشنا باشند تا استفاده از محتوای انگلیسی به شکل مناسبتری انجام شود.
برای کمک به رشد زبان کودک دوزبانه میتوان بعد از تماشای کارتون درباره داستان با کودک صحبت کرد، اسم شخصیتها و اتفاقات را پرسید یا از او خواست درباره چیزی که دیده توضیح دهد. این کار باعث میشود کودک فقط شنونده نباشد و از زبان برای برقراری ارتباط هم استفاده کند.
بنابراین، اگر کودک دیرتر از انتظار صحبت میکند، بهتر است به جای اینکه زبان انگلیسی یا کارتون را مقصر بدانیم به تصویر کاملتری از زندگی روزمره او نگاه کنیم: چقدر با والدین صحبت میکند، چقدر بازی و تعامل دارد و در هر دو زبان چطور ارتباط برقرار میکند.
چه زمانی تأخیر گفتاری کودک دوزبانه نیاز به بررسی دارد؟
هر تفاوتی در حرف زدن کودک دوزبانه به معنی تأخیر نیست. اما اگر کودک در درک زبان، یادگیری کلمات، ساختن جمله یا برقراری ارتباط مشکل دارد، بهتر است این موضوع را فقط به دوزبانگی نسبت ندهیم.
برخی نشانههایی که میتوانند نیاز به بررسی بیشتر داشته باشند عبارتاند از:
- کودک در هر دو زبان برای برقراری ارتباط مشکل دارد.
- صحبتهای ساده یا دستورهای متناسب با سن را بهخوبی متوجه نمیشود.
- یادگیری کلمات جدید برای او بسیار دشوار است.
- برای ساختن جمله یا بیان خواستههایش مشکل قابل توجهی دارد.
- پیشرفت زبان او برای مدتی متوقف شده است.
- مهارتهایی را که قبلاً به دست آورده بود، از دست داده است.
- مشکل کودک فقط در یک زبان نیست و در زبان دیگر هم دیده میشود.
البته وجود یکی از این موارد بهتنهایی به معنی اختلال زبان یا تأخیر گفتاری نیست. رشد هر کودک متفاوت است و تشخیص مشکل گفتار یا زبان به ارزیابی متخصص نیاز دارد. NIDCD نیز توصیه میکند در صورت نگرانی درباره رشد زبان کودک، مهارتهای زبانی او توسط گفتاردرمانگر ارزیابی شود.
در مورد کودک دوزبانه، ارزیابی دقیقتر اهمیت بیشتری دارد. متخصص باید سابقه زبانی کودک، میزان استفاده از هر زبان و توانایی او در زبانهای مختلف را در نظر بگیرد؛ زیرا بررسی فقط یک زبان میتواند تصویر کاملی از توانایی زبانی کودک نشان ندهد.
تفاوت رشد طبیعی دوزبانگی با تأخیر گفتاری
گاهی یک رفتار در کودک دوزبانه ممکن است برای والد نگرانکننده باشد، اما لزوماً نشانه تأخیر نیست. جدول زیر تفاوت این دو حالت را سادهتر نشان میدهد:
| چیزی که در کودک میبینیم | معمولاً نشانه چیست؟ |
|---|---|
| بعضی کلمات را فارسی و بعضی را انگلیسی میگوید | میتواند بخشی از روند طبیعی یادگیری دو زبان باشد |
| فارسی و انگلیسی را در یک جمله ترکیب میکند | بهتنهایی نشانه تأخیر زبانی نیست |
| در یک زبان کلمات بیشتری دارد | میتواند به میزان تماس کودک با هر زبان مربوط باشد |
| در زبان دوم واژههای کمتری دارد، اما بهمرور پیشرفت میکند | معمولاً به معنی تأخیر نیست |
| در هر دو زبان برای یادگیری کلمات جدید مشکل دارد | بهتر است رشد زبان کودک بررسی شود |
| در هر دو زبان برای فهمیدن صحبتها مشکل دارد | میتواند نیاز به ارزیابی تخصصی داشته باشد |
| نمیتواند خواستهها و منظور خود را بهخوبی بیان کند | بهتر است علت آن بررسی شود |
| مهارتهایی را که قبلاً به دست آورده از دست میدهد | نیاز به بررسی تخصصی دارد |
نکته مهم: این جدول برای تشخیص پزشکی نیست. رشد زبان کودکان با یکدیگر متفاوت است و تشخیص تأخیر گفتاری یا اختلال زبان باید بر اساس ارزیابی متخصص انجام شود. در کودکان دوزبانه، بررسی هر دو زبان اهمیت دارد؛ زیرا ارزیابی فقط یک زبان ممکن است تصویر کاملی از توانایی کودک نشان ندهد.
چه عواملی میتوانند باعث تأخیر گفتاری در کودک شوند؟
وقتی کودک دیرتر از همسنوسالهایش صحبت میکند، بهتر است فقط به دوزبانگی توجه نکنیم. عوامل مختلفی میتوانند روی رشد گفتار و زبان اثر بگذارند و برای پیدا کردن علت، گاهی نیاز به ارزیابی دقیقتر وجود دارد.
مشکلات شنوایی
کودک برای یادگیری زبان باید بتواند صداها و صحبتهای اطرافیان را بهخوبی بشنود. مشکلات شنوایی میتوانند باعث شوند کودک بعضی صداها و کلمات را بهدرستی دریافت نکند و در نتیجه رشد گفتار و زبان او تحت تأثیر قرار بگیرد.
تفاوتهای فردی در رشد زبان
همه کودکان دقیقاً با یک سرعت شروع به صحبت نمیکنند. بعضی کودکان دیرتر شروع به گفتن کلمات میکنند و بعد بهتدریج به همسنوسالهای خود نزدیک میشوند. با این حال، اگر این تأخیر ادامه پیدا کند یا درک زبان و برقراری ارتباط کودک هم با مشکل همراه باشد، بهتر است وضعیت او بررسی شود.
اختلالات گفتار و زبان
گاهی مشکل کودک فقط دیر شروع کردن صحبت نیست، بلکه در یادگیری و استفاده از زبان، ساخت جمله، پیدا کردن کلمات یا فهمیدن صحبت دیگران هم مشکل دارد. یکی از این اختلالات اختلال زبان رشدی (DLD) است که میتواند در کودکان تکزبانه و چندزبانه دیده شود.
تعامل و فرصتهای گفتوگو
کودک زبان را در ارتباط با اطرافیان یاد میگیرد. صحبت کردن، بازی، کتابخوانی و تعامل روزمره فرصتهایی هستند که به رشد مهارتهای زبانی کمک میکنند. به همین دلیل، در بررسی رشد زبان کودک باید به محیط ارتباطی و فرصتهایی که برای صحبت و تعامل دارد هم توجه کرد.
نکته مهم:وجود یکی از این عوامل بهتنهایی به معنی وجود یک اختلال نیست. اگر والد درباره تأخیر گفتاری کودک دوزبانه نگرانی دارد، بهتر است به جای حذف زبان دوم یا نسبت دادن مشکل به دوزبانگی، علت اصلی با کمک متخصص بررسی شود. همچنین ارزیابی کودک دوزبانه باید تا حد امکان هر دو زبان او را در نظر بگیرد.
چگونه به رشد گفتار کودک دوزبانه کمک کنیم؟
برای تقویت رشد زبان کودک دوزبانه لازم نیست یکی از زبانها را کنار بگذارید. مهمتر از تعداد زبانها، این است که کودک فرصت کافی برای شنیدن زبان، صحبت کردن و ارتباط واقعی با اطرافیان داشته باشد. منابع تخصصی نیز توصیه نمیکنند برای کودکی که مشکل زبانی دارد، صرفاً به دلیل دوزبانگی او را تکزبانه کنیم.
با کودک زیاد و طبیعی صحبت کنید
در طول کارهای روزمره با کودک حرف بزنید؛ هنگام غذا خوردن، لباس پوشیدن، بازی یا بیرون رفتن درباره چیزهایی که میبینید و انجام میدهید صحبت کنید. لازم نیست هر گفتوگو حالت آموزش داشته باشد.
کتاب بخوانید و درباره داستان حرف بزنید
کتابخوانی فرصت خوبی برای شنیدن کلمات جدید و تمرین جملهسازی است. بعد از خواندن داستان، درباره تصاویر از کودک سؤال کنید و اجازه دهید با کلمات، اشاره یا هر دو روش پاسخ دهد.
کودک را مجبور به تکرار کلمات نکنید
پرسیدن مداوم سؤالهایی مثل «این چیه؟ بگو ماشین» میتواند گفتوگو را به یک تمرین خستهکننده تبدیل کند. بهتر است خودتان جمله درست را بهصورت طبیعی بگویید و به کودک فرصت پاسخ دادن بدهید.
هر دو زبان را در زندگی کودک حفظ کنید
گر فارسی زبان اصلی خانواده است، ارتباط خانوادگی به فارسی را فقط به خاطر آموزش انگلیسی کم نکنید. اگر زبان دوم هم بخش مهمی از زندگی کودک است، میتوان آن را در بازی، کتاب، آهنگ و فعالیتهای روزمره ادامه داد.
در واقع، دوزبانگی مانعی برای رشد زبان نیست؛ و حتی اگر کودک واقعاً اختلال زبانی داشته باشد، حذف یک زبان راهحل آن نیست. در چنین شرایطی، ارزیابی باید با توجه به سابقه و توانایی کودک در همه زبانهایی که استفاده میکند انجام شود.
کودک دوزبانه در هر سنی چند کلمه باید بگوید؟
تعداد کلماتی که کودک میگوید، یکی از نشانههای رشد زبان است؛ اما تنها معیار برای تشخیص تأخیر گفتاری نیست؛ کودکان با سرعت یکسانی صحبت نمیکنند و در کودکان دوزبانه، یک نکته دیگر هم اهمیت دارد: بخشی از واژههای کودک ممکن است در زبان اول و بخشی در زبان دوم باشد.
برای مثال، ممکن است کودک کلمه «آب» را به فارسی و ball را به انگلیسی بلد باشد. اگر فقط کلمات فارسی او را بشماریم، بخشی از دانستههای زبانی کودک را نادیده گرفتهایم.
به جای یک زبان، مجموع توانایی کودک را ببینید
برای بررسی رشد زبان کودک دوزبانه بهتر است به این موارد در کنار هم توجه کنیم:
| مهارت | چرا اهمیت دارد؟ |
|---|---|
| واژههای کودک در هر دو زبان | بخشی از دایره واژگان ممکن است در زبان دوم باشد |
| درک صحبتهای دیگران | فقط حرف زدن نشاندهنده رشد زبان نیست |
| توانایی ساختن عبارت و جمله | نشان میدهد کودک چگونه از واژهها استفاده میکند |
| توانایی بیان خواستهها | یکی از بخشهای مهم ارتباط زبانی است |
| روند پیشرفت در طول زمان | پیشرفت مداوم اهمیت زیادی دارد |
بنابراین، اگر کودک دوزبانه در یک زبان کلمات کمتری میگوید، نباید فقط بر اساس همین موضوع نتیجه گرفت که دچار تأخیر گفتاری است. در ارزیابی دقیق، سابقه زبانی کودک، میزان استفاده از هر زبان و توانایی او در مجموع بررسی میشود.
نکته مهم: عددهای مربوط به تعداد کلمات میتوانند برای آگاهی والد مفید باشند، اما نباید بهعنوان یک معیار قطعی برای تشخیص تأخیر در کودک دوزبانه استفاده شوند. تشخیص باید بر اساس مجموعهای از مهارتهای زبانی و ارتباطی انجام شود.
تأخیر گفتاری کودک دوزبانه چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص تأخیر گفتاری یا اختلال زبانی در کودک دوزبانه فقط با شمردن کلمات یا مقایسه کودک با یک کودک تکزبانه انجام نمیشود. متخصص باید سابقه رشد کودک و تجربه او با هر دو زبان را بررسی کند.
متخصص چه چیزهایی را بررسی میکند؟
در ارزیابی ممکن است موارد زیر بررسی شوند:
| مورد بررسی | چه چیزی مشخص میشود؟ |
|---|---|
| سابقه رشد زبان | کودک از چه زمانی شروع به گفتن کلمات و جملهها کرده است؟ |
| میزان تماس با هر زبان | کودک هر زبان را در خانه، مهد یا محیط اطراف چقدر میشنود؟ |
| درک زبان | آیا کودک صحبتها و دستورهای متناسب با سنش را میفهمد؟ |
| بیان زبان | آیا میتواند کلمات و جملهها را برای بیان منظورش به کار ببرد؟ |
| واژگان هر دو زبان | کودک در مجموع چه تعداد و چه نوع واژههایی میداند؟ |
| نحوه برقراری ارتباط | آیا میتواند خواستهها، نیازها و منظور خود را منتقل کند؟ |
| شنوایی | آیا مشکل شنوایی میتواند روی رشد گفتار و زبان اثر گذاشته باشد؟ |
در کودکان دوزبانه، ارزیابی هر دو زبان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا عملکرد ضعیفتر در زبان دوم ممکن است فقط نتیجه تجربه و میزان تماس کمتر با آن زبان باشد. پژوهشها نیز نشان میدهند ارزیابی دوزبانه میتواند در تشخیص اختلال زبان از رشد طبیعی دوزبانگی دقیقتر باشد.
بنابراین، اگر درباره تأخیر گفتاری کودک دوزبانه نگران هستید، بهتر است از حذف زبان دوم یا مقایسه کودک با همسنوسالان شروع نکنید. ارزیابی توسط گفتاردرمانگر میتواند مشخص کند که تفاوت کودک با دیگران بخشی از روند طبیعی رشد دوزبانگی است یا به بررسی و کمک تخصصی نیاز دارد. NIDCD نیز تأکید میکند که اختلال زبان رشدی میتواند در کودکان چندزبانه رخ دهد، اما یادگیری چند زبان باعث ایجاد این اختلال نمیشود.
نتیجهگیری: آیا دوزبانگی باعث تأخیر گفتاری میشود؟
خیر؛ دوزبانگی بهخودیخود باعث تأخیر گفتاری کودک دوزبانه نمیشود. ممکن است کودک دوزبانه در هر زبان تعداد متفاوتی کلمه بداند، فارسی و انگلیسی را با هم ترکیب کند یا در یکی از زبانها بهتر صحبت کند. این تفاوتها بخشی از تجربه یادگیری دو زبان هستند و بهتنهایی نشانه تأخیر نیستند.
آنچه اهمیت دارد، رشد کلی کودک است؛ اینکه چقدر صحبت دیگران را میفهمد، چگونه خواستههایش را بیان میکند، چطور با اطرافیان ارتباط میگیرد و آیا مهارتهای زبانی او بهمرور پیشرفت میکنند یا نه؟
بنابراین، اگر کودک دوزبانه دیرتر از انتظار صحبت میکند، بهتر است زبان دوم را مقصر ندانیم و آن را بدون دلیل حذف نکنیم. در صورت وجود نگرانی، ارزیابی توسط گفتاردرمانگر میتواند مشخص کند که تفاوت کودک با همسنوسالانش طبیعی است یا به بررسی بیشتری نیاز دارد. در این ارزیابی، سابقه زبانی و توانایی کودک در هر دو زبان اهمیت دارد.
در نهایت، دوزبانگی مانع رشد زبان نیست. چیزی که کودک بیش از هر چیز به آن نیاز دارد، تعامل، گفتوگو، بازی، کتابخوانی و فرصت کافی برای استفاده از زبانها در زندگی روزمره است.
0 دیدگاه