یکی از سؤال‌ها و چالش‌های رایج والدین، به‌خصوص آن‌هایی که بعد از پنج‌سالگی می‌خواهند روش پرورش کودک دوزبانه با کارتون را شروع کنند، این است: چرا کودک کارتون انگلیسی تماشا نمی‌کند؟ بعضی از والدین می‌بینند فرزندشان کارتون انگلیسی نگاه نمی‌کند، سراغ تلویزیون نمی‌رود یا مرتب درخواست می‌کند نسخه فارسی همان کارتون را برایش بگذارند. در چنین شرایطی، ممکن است تصور کنند فرزندشان به یادگیری زبان دوم علاقه‌ای ندارد و این روش برای او مناسب نیست.
اما پیش از هر تصمیمی باید دلیل این رفتار را پیدا کنیم. شاید کودک به داستان‌های انگلیسی علاقه ندارد، محتوای انتخاب‌شده برایش دشوار است یا از حساسیت والدین نسبت به زبان کارتون‌ها باخبر شده است. در این مقاله، پنج دلیل رایج و راهکارهای عملی برای برخورد با این وضعیت را بررسی می‌کنیم.
ابتدا بدانیم: نگاه نکردن به معنی نشنیدن نیست
اگر کودک کارتون انگلیسی نمی‌بیند و هنگام پخش آن مشغول بازی است، نمی‌توان نتیجه گرفت که هیچ صدایی به گوشش نمی‌رسد. بااین‌حال، شنیدن گذرای صدا با یادگیری مؤثر زبان دوم یکسان نیست و نباید فرض کنیم که پخش مداوم کارتون در پس‌زمینه، به‌تنهایی کودک را دوزبانه می‌کند.
از طرف دیگر، همه کودکان از همان ابتدا با علاقه به صفحه تلویزیون خیره نمی‌شوند. ممکن است کودک برای پذیرفتن یک مجموعه جدید به زمان نیاز داشته باشد یا ابتدا ترجیح دهد محتوایی را انتخاب کند که از قبل می‌شناسد.
نکته مهم این است که بی‌علاقگی کودک به کارتون زبان اصلی را نباید بلافاصله به ناتوانی او در یادگیری انگلیسی نسبت داد. درعین‌حال، بهتر است به‌جای روشن گذاشتن طولانی‌مدت تلویزیون، فرصت‌های مناسب و بدون فشار برای تماشای محتوای باکیفیت فراهم کنیم.
۵ دلیل رایج مقاومت کودک
مقاومت کودک در برابر کارتون انگلیسی همیشه به معنی بی‌علاقگی به زبان نیست؛ گاهی عادت به نسخه فارسی، دشواری محتوای انتخاب‌شده یا شیوه برخورد والدین باعث این واکنش می‌شود. با شناخت این دلایل، می‌توانید راهکار مناسب‌تری برای فرزندتان انتخاب کنید.
1. دیدن نسخه دوبله همان کارتون
یکی از دلایل احتمالی این است که کودک از قبل نسخه فارسی یک کارتون را می‌شناسد و به شخصیت‌ها، صداها و عبارت‌های آن عادت کرده است. طبیعی است که وقتی نسخه انگلیسی همان مجموعه را می‌بیند، آن را متفاوت یا کمتر آشنا بداند.
برای مثال: اگر کودک قسمت‌های زیادی از یک انیمیشن را به فارسی دیده باشد، ممکن است هنگام پخش نسخه اصلی مرتب درخواست کند دوبله فارسی را ببیند. این رفتار لزوماً به معنای مخالفت با زبان انگلیسی نیست؛ شاید فقط نسخه آشناتر را ترجیح می‌دهد.
راهکار: لازم نیست کارتون‌های دوبله‌شده را یک‌باره حذف کنید. بهتر است به‌تدریج زمان تماشای آنها را کاهش دهید و در مقابل، کارتون‌های انگلیسی بیشتری در اختیار کودک بگذارید. این روند را ادامه دهید تا زمان تماشای محتوای دوبله‌شده کم‌کم به صفر برسد و کودک فقط کارتون‌ها را به زبان اصلی تماشا کند.
2. کارتون مناسب سن و سطح درک او نیست
سن درج‌شده روی کارتون همیشه نشان نمی‌دهد که کودک می‌تواند داستان آن را به زبان دوم دنبال کند. ممکن است یک کودک پنج‌ساله از نظر رشد عمومی آمادگی تماشای انیمیشن‌های پیچیده را داشته باشد، اما برای فهم مکالمات انگلیسی هنوز به داستان ساده‌تری نیاز داشته باشد.
سرعت بالای گفت‌وگو، واژگان ناآشنا، داستان‌های چندلایه و شوخی‌هایی که بدون شناخت موقعیت قابل‌درک نیستند، می‌توانند دنبال کردن کارتون را دشوار کنند.
راهکار: از مجموعه‌هایی با قسمت‌های کوتاه‌تر، موقعیت‌های آشنا و گفت‌وگوهای روشن شروع کنید. اگر کودک به یک مجموعه علاقه دارد اما نمی‌تواند داستانش را دنبال کند؛ نسخه ساده‌تری انتخاب کنید. هدف این نیست که حتماً محتوای متناسب با سن تقویمی او پخش شود؛ مهم‌تر این است که بتواند با داستان ارتباط برقرار کند.
3. کودک متوجه شده هدف «آموزش» است
بعضی از کودکان به‌مرور متوجه می‌شوند والدین یک کارتون خاص را فقط برای یادگیری انگلیسی انتخاب می‌کنند. وقتی مرتب می‌شنوند «این را ببین تا انگلیسی یاد بگیری»، ممکن است تماشای کارتون برایشان از یک سرگرمی به یک تکلیف تبدیل شود.
در این وضعیت، کودک شاید به خود کارتون علاقه داشته باشد، اما از انتظاری که همراه آن ایجاد شده خوشش نیاید.
راهکار: هنگام پخش کارتون از کودک سؤال‌های امتحانی نپرسید، از او نخواهید معنی کلمات را بگوید و مرتب درباره میزان یادگیری‌اش صحبت نکنید. اجازه دهید کارتون را به‌عنوان یک سرگرمی تجربه کند. اگر کودک به کارتون انگلیسی علاقه ندارد، بهتر است به‌جای اصرار بر یادگیری، ابتدا موضوع و شیوه معرفی آن را تغییر دهید.
4. اجبار و حساسیت والدین
گاهی مقاومت کودک در برابر کارتون انگلیسی از خود محتوا شروع نمی‌شود؛ بلکه به واکنش‌های اطرافیان مربوط است. اگر هر بار که کودک درخواست کارتون فارسی می‌کند، بحثی درباره زبان انگلیسی شکل بگیرد یا والدین با ناراحتی تلویزیون را خاموش کنند، ممکن است موضوع زبان به یک مسئله تنش‌زا تبدیل شود.
برای کاهش این حساسیت، بهتر است خانواده از تقابل مستقیم میان کارتون فارسی و انگلیسی پرهیز کند. اگر کودک کارتون انگلیسی نگاه نمی‌کند، لازم نیست مرتب از او بپرسید چرا آن را نمی‌بیند یا برای تماشایش جایزه تعیین کنید.
راهکار: زمان مشخصی برای انتخاب و پخش محتوای انگلیسی در نظر بگیرید و اجازه دهید کودک در صورت تمایل به آن ملحق شود. اگر اعتراض می‌کند، به‌جای بحث و تهدید، علت ناراحتی‌اش را بررسی کنید. هدف ایجاد یک روال آرام است، نه پیروز شدن در یک کشمکش!
5. علاقه کودک فقط به کارتون‌های موزیکال یا کلیپ‌های کوتاه
برخی کودکان بیشتر به آهنگ‌ها، رنگ‌های تند، حرکت‌های سریع و ویدئوهای کوتاه علاقه دارند. در چنین شرایطی، یک کارتون داستانی که مکالمات طولانی‌تر و اتفاقات پیوسته دارد، ممکن است در ابتدا برایشان جذاب نباشد.
کلیپ‌های موزیکال می‌توانند فرصت خوبی برای شنیدن آهنگ‌ها و عبارت‌های تکرارشونده فراهم کنند، اما معمولاً فرصت کمتری برای دنبال کردن گفت‌وگوهای پیوسته و مشاهده کاربرد زبان در موقعیت‌های مختلف دارند. این موضوع به معنی بی‌ارزش بودن کلیپ‌ها یا برتری همیشگی همه کارتون‌ها نیست؛ کیفیت هر محتوا اهمیت دارد.
راهکار: کودک را یک‌باره از کلیپ‌های موردعلاقه‌اش محروم نکنید. در کنار آنها، کارتون‌هایی انتخاب کنید که موسیقی، شخصیت‌های بامزه یا داستان‌های کوتاه دارند. سپس به‌تدریج تنوع محتوای داستانی را افزایش دهید.
مطالعه مقاله آیا تماشای کارتون های موزیکال انگلیسی برای دو زبانه شدن کودک کافی است؟ نیز می‌تواند چراغ راهی در این زمینه باشد.
راه‌حل‌های عملی برای رفع مقاومت کودک در برابر کارتون انگلیسی
اکنون که با دلایل بی‌علاقگی کودک به کارتون انگلیسی آشنا شدیم، وقت آن است راهکارهایی را بررسی کنیم که بدون اجبار و ایجاد تنش، به آشنایی تدریجی کودک با محتوای زبان اصلی کمک می‌کنند.
1. پخش کارتون‌ها در پس‌زمینه، بدون اصرار به تماشا
قرار نیست کودک در تمام مدت پخش کارتون بی‌حرکت بنشیند و به صفحه نگاه کند. می‌توانید زمان کوتاهی را برای یک قسمت انگلیسی در نظر بگیرید و به او بگویید که می‌تواند تماشا کند یا به بازی‌اش ادامه دهد.
بااین‌حال، پخش سه تا چهار ساعت کارتون در پس‌زمینه، روشی نیست که بتوانیم اثربخشی آن را برای دوزبانه شدن همه کودکان تضمین کنیم. به‌ویژه برای کودکان خردسال، زمان صفحه‌نمایش باید متناسب با سن و نیازهای رشدی آنها باشد.
پس بهتر است به‌جای روشن نگه داشتن تلویزیون در تمام روز، فرصت‌های کوتاه و منظم برای تماشای محتوای مناسب فراهم کنید. اگر کودک صریحاً از صدا یا تصویر ناراحت می‌شود، اعتراض او را نادیده نگیرید.
2. قطع تدریجی کارتون‌های دوبله‌شده
حذف ناگهانی تمام کارتون‌های فارسی ممکن است مقاومت کودک را بیشتر کند. به‌جای این کار، می‌توانید برنامه‌ای قابل‌پیش‌بینی داشته باشید؛ مثلاً زمانی را به انتخاب کارتون انگلیسی اختصاص دهید و در زمان دیگری اجازه دهید کودک از میان محتوای فارسی موردعلاقه‌اش انتخاب کند.
این همان ایده نوبت‌گذاری است، با این تفاوت که لازم نیست زمان نوبت‌ها را برای همه کودکان یکسان تعیین کنید. می‌توانید از زمان‌های کوتاه شروع کنید و با توجه به سن کودک و برنامه روزانه خانواده، آنها را تنظیم کنید.
3. شروع با کارتون‌های کاملاً جدید و ناآشنا
اگر کودک نسخه فارسی یک مجموعه را حفظ است، معرفی یک کارتون جدید می‌تواند فرصتی برای ایجاد عادت متفاوتی باشد. در مجموعه تازه، کودک از ابتدا با شخصیت‌ها و داستان آشنا می‌شود و مقایسه دائمی با صدای نسخه دوبله‌شده کمتر پیش می‌آید.
البته ناآشنا بودن بیش از حد هم ممکن است کودک را سردرگم کند. بهتر است کارتون جدید از نظر موضوع با علایق او هماهنگ باشد؛ مثلاً اگر حیوانات را دوست دارد، یک داستان انگلیسی ساده درباره حیوانات انتخاب کنید.
4. توجه به علاقه کودک در انتخاب کارتون
برای انتخاب محتوای مناسب، از سلیقه فعلی کودک شروع کنید. علاقه‌مندان به ماشین‌ها، حیوانات، ماجراجویی یا داستان‌های خانوادگی لزوماً به یک نوع کارتون جذب نمی‌شوند.
اگر کودک به کارتون انگلیسی علاقه ندارد، دو یا سه گزینه مناسب در اختیارش بگذارید و اجازه دهید خودش انتخاب کند. گاهی تغییر موضوع یا شخصیت‌ها نتیجه بهتری از تغییر مداوم روش والدین دارد.
تکرار قسمت محبوب کودک هم اشکالی ندارد. لازم نیست هر روز یک مجموعه تازه معرفی کنید؛ آشنایی تدریجی با شخصیت‌ها و موقعیت‌های تکرارشونده می‌تواند تجربه تماشا را راحت‌تر کند.
5. کارتون موزیکال به‌صورت مکمل، نه پایه اصلی برنامه
آهنگ‌ها و کلیپ‌های موزیکال را می‌توان در کنار کارتون‌های داستانی نگه داشت. اگر کودک به موسیقی علاقه دارد، از همین علاقه برای معرفی مجموعه‌هایی استفاده کنید که در کنار آهنگ، داستان و مکالمه هم دارند.
هدف حذف کلیپ‌ها نیست؛ هدف این است که کودک به یک نوع محتوای محدود وابسته نماند و فرصت شنیدن زبان در موقعیت‌های متنوع را نیز داشته باشد.
6. تکنیک «نیم ساعت قبل از بیداری»
زمان پخش کارتون‌های انگلیسی را طوری انتخاب کنید که کودک با آرامش و آمادگی بیشتری با آنها روبه‌رو شود. برای مثال، می‌توانید پیش از خواب یا نیم ساعت قبل از زمان معمول بیدار شدن کودک، کارتون انگلیسی پخش کنید تا هنگام خواب یا شروع روز، صدای زبان انگلیسی و شخصیت‌های آشنای کارتون برایش تداعی شود.
صبح‌ها نیز که کودک معمولاً انرژی و حوصله بیشتری دارد، فرصت مناسبی برای تماشای این کارتون‌هاست. در مقابل، زمانی که خسته است یا حوصله تماشا ندارد، اصرار به پخش کارتون انگلیسی ممکن است مقاومت او را بیشتر کند.
7. صبوری مهم‌ترین اصل در پرورش کودک دوزبانه با کارتون‌ها
علاقه‌مند شدن به یک مجموعه ممکن است زمان ببرد. بعضی کودکان پس از چند بار مواجهه با داستان تازه، به آن علاقه پیدا می‌کنند و بعضی دیگر ترجیح می‌دهند محتوای متفاوتی ببینند.
در این مسیر، به‌جای سنجیدن موفقیت با تعداد کلمات انگلیسی که کودک می‌گوید، به کیفیت تجربه او نیز توجه کنید. اگر از تماشای کارتون لذت می‌برد، فرصت مواجهه با محتوای مناسب را پیدا می‌کند و برنامه با سایر نیازهای زندگی‌اش تعادل دارد، می‌توانید این روال را ادامه دهید؛ بدون اینکه نتیجه مشخصی را در مدت معینی تضمین کنید.
برای کاهش مقاومت کودک در برابر کارتون انگلیسی، استمرار آرام و انتخاب محتوای مناسب معمولاً راهکار منطقی‌تری از اجبار است.
وقتی کودک می‌گوید «چرا نمی‌گذاری کارتون فارسی ببینم؟»
در این موقعیت بهتر است به‌جای اینکه کارتون فارسی را بد یا مضر معرفی کنید، خواسته کودک را بشنوید و برنامه خانواده را با آرامش توضیح دهید.
برای مثال: می‌توانید بگویید: «می‌دونم این کارتون رو دوست داری. الان می‌تونیم این قسمت انگلیسی رو انتخاب کنیم و بعد، در زمان کارتون فارسی، تو هم برنامه موردعلاقه‌ات رو انتخاب می‌کنی.»
اگر نوبت‌گذاری را انتخاب کرده‌اید، آن را به یک روال روشن تبدیل کنید. زمان‌ها باید متناسب با سن و برنامه خانواده باشند و لازم نیست برای اجرای روش، ساعت‌های طولانی صفحه‌نمایش را به کودک تحمیل کنید.
اگر کودک همچنان ناراحت است، انتخاب دیگری را امتحان کنید یا در زمان مناسب‌تری دوباره پیشنهاد دهید. این کار به معنای کنار گذاشتن برنامه زبان دوم نیست؛ به معنای جلوگیری از تبدیل آن به عامل تنش است.
آیا کودک نباید هیچ محتوای فارسی تماشا کند؟
خیر! هدف یادگیری زبان دوم از طریق کارتون، حذف زبان مادری نیست. کودک می‌تواند هم‌زمان با شنیدن انگلیسی، کارتون‌ها و برنامه‌های فارسی موردعلاقه خود را نیز تماشا کند.
آکادمی اطفال آمریکا و انجمن گفتار، زبان و شنوایی آمریکا تأکید می‌کنند که یادگیری چند زبان به‌خودی‌خود باعث اختلال زبانی نمی‌شود و والدین بهتر است به زبانی با کودک ارتباط برقرار کنند که در آن راحت‌تر هستند. برای آشنایی بیشتر، راهنمای آکادمی اطفال آمریکا درباره یادگیری چند زبان در کودکان را بخوانید.
حتی می‌توانید برنامه‌های کودک و انیمیشن‌های تولید ایران را نیز در برنامه روزانه خانواده نگه دارید. چند نمونه عبارت‌اند از:
- شکرستان: انیمیشنی با داستان‌های مستقل و برگرفته از قصه‌ها و ضرب‌المثل‌های ایرانی
- پهلوانان: انیمیشنی با موضوعات تاریخی، ماجراجویی و جوانمردی که برای انتخاب قسمت مناسب آن باید به سن و درک کودک توجه کرد.
- کلاه‌قرمزی: برنامه‌ای عروسکی با گفت‌وگوها و موقعیت‌های طنز؛ که بهتر است قسمت‌های مناسب سن کودک انتخاب شوند.
- فیتیله و مل‌مل: برنامه‌های کودک با بخش‌های نمایشی و سرگرم‌کننده
- عمو پورنگ: برنامه کودک با شخصیت‌پردازی، موسیقی و بخش‌های سرگرمی
این گزینه‌ها همگی انیمیشن داستانی نیستند؛ برخی برنامه‌های کودک‌اند. انتخاب آنها باید با توجه به سن کودک، علاقه او و کیفیت هر قسمت صورت بگیرد. بایدها و نبایدها در پرورش کودک دوزبانه با کارتون و انیمیشن یکی از بهترین متونی است که می‌تواند در این زمینه یاری دهنده خوبی باشد.
بنابراین، بهتر است میان محتوای فارسی تولید ایران و نسخه دوبله‌شده یک کارتون خارجی تفاوت بگذاریم. خانواده می‌تواند در کنار برنامه انگلیسی، از محتوای فارسی نیز استفاده کند و در عین حال فرصت مواجهه با زبان دوم را حفظ کند.
از کجا شروع کنیم؟
اگر کودک کارتون انگلیسی تماشا نمی‌کند، به‌جای تغییر هم‌زمان همه‌چیز، این چند قدم را امتحان کنید:
- دو یا سه کارتون متناسب با سطح درک و علاقه کودک انتخاب کنید.
- با قسمت‌های کوتاه شروع کنید و اجازه دهید کودک بدون امتحان گرفتن و اصرار، آنها را تجربه کند.
- کارتون فارسی موردعلاقه‌اش را ناگهان حذف نکنید؛ برای هر دو نوع محتوا زمان مشخص و متعادلی در نظر بگیرید.
- اگر از یک مجموعه استقبال نکرد، موضوع یا سبک دیگری را امتحان کنید. لازم نیست کودک همه مجموعه‌های پیشنهادی را دوست داشته باشد.
- برنامه را به‌گونه‌ای تنظیم کنید که در کنار کارتون، خواب، بازی، ارتباط خانوادگی و فعالیت بدنی کودک نیز حفظ شوند.
برای آشنایی بیشتر با روش پرورش کودک دوزبانه بدون نیاز به صحبت کردن والدین به انگلیسی، بهتر است دفترچه راهنمای دوزبانگی را دانلود و مطالعه بفرمایید.
برای انتخاب و تماشای کارتون‌های سریالی انگلیسی نیز می‌توانید از مجموعه کارتون‌های سایت همه‌چیزدان استفاده کنید. در وبسایت ما، امکان بررسی کارتون‌های انگلیسی با لهجه بریتانیایی، کارتون‌های انگلیسی با لهجه آمریکایی و مجموعه‌های آموزشی و تعاملی فراهم شده است. برای دانلود و تماشای کارتون‌ها می‌توانید از سایت استفاده کنید و برای دسترسی راحت‌تر به محتوا، می‌توانید اپلیکیشن همه‌چیزدان را مستقیماً دانلود کنید.
نتیجه‌گیری: کودک کارتون انگلیسی نمی‌بیند؟ هنوز برای تغییر دیر نیست!
اگر کودک کارتون انگلیسی تماشا نمی‌کند، قبل از هر چیز باید دلیل بی‌علاقگی او را پیدا کنید. شاید داستان برایش دشوار است، نسخه فارسی کارتون را ترجیح می‌دهد یا از اصرار والدین خسته شده است. به‌جای اجبار و حذف ناگهانی همه کارتون‌های فارسی، با محتوای ساده و جذاب شروع کنید، به سلیقه کودک احترام بگذارید و فرصت تماشای بدون فشار را برایش فراهم کنید.
یادتان باشد هدف، علاقه‌مند کردن کودک به یادگیری از راه سرگرمی است، نه مجبور کردن او به تماشای صفحه. کارتون‌های فارسی تولید ایران نیز می‌توانند در برنامه خانوادگی باقی بمانند؛ کافی است در کنار آنها، فرصتی متناسب با سن کودک برای مواجهه با زبان انگلیسی فراهم کنید. صبوری، انتخاب محتوای مناسب و استمرار متعادل مهم‌تر از اصرار بر تماشای روزانه چند ساعت کارتون است.
0 دیدگاه